Controversieel en eigentijds, Oloixarac's roman gaat tussen de erudiete en de pop, tussen filosofie en pornografie, die met evenveel gemak bewonderaars als tegenstanders wint.

"Las teorias salvajens" is een moeilijk werk om te classificeren. Critici hebben het op talloze manieren bestempeld: een filosofische roman, een roman met zwarte humor, een generatie-roman of een culturele micro-ethnografie. Pola's debuut is echter niet gebonden aan genres of geprefabriceerde etiketten om het werk te verzachten van degenen die de literatuur catalogiseren of de opdracht hebben haar te definiëren, in te kapselen in comfortabele etiketten.

Misschien is "Las teorias salvajens" gewoon een hedendaags werk. In een bepaalde passage van het boek staat dat wie een theorie voorlegt, deze wil afschreeuwen, zodat de theorieën in overvloed verschijnen, of ze nu antropologisch of seksueel van aard zijn. En het is via hen dat de door Oloixarac beschreven figuren zich fysiek en intellectueel bewegen, vertegenwoordigd door jonge erfgenamen van militanten tegen de bloedige militaire dictatuur die de Argentijnen in de jaren zeventig en tachtig hebben meegemaakt. Als de grote verhalen tot het verleden behoren, dan zijn de in fragmenten verdeelde theorieën, samenhangend of onlogisch, kenmerken van de wereld van vandaag.

Hedendaagsheid is een tijd van duisternis, een zijn in het heden dat ver verwijderd is van het licht dat wij willen bereiken. Hedendaags zijn is echter leven in deze toestand en de perceptie van deze breuk hebben. Zo zijn de intellectuele avonturen van Oloixaracs personages een ontsnapping uit en een aanpassing aan de Argentijnse loden jaren. Door de 2.0 generatie te observeren, voor wie in cyberspace leven, identiteit en zichtbaarheid verschaft in even grote hoeveelheden als de werkelijkheid (of wat wij die noemen), construeert Pola een kritiek op het opdringende geheugen en de gedwongen identificatie met horror, die generaties hun opvolger vaak opdringen te omarmen. Of liever, selecteert wat hij achterhoudt van de feiten. Via de kinderen van linkse militanten, die opkwamen tegen de dictaten van een misdadig regime en adepten van de "voordelen" van de hoofdstad, gaat het web van verhalen van "De wilde theorieën" over de tegenstellingen, de verlamming en een zekere onaanraakbaarheid tot een spook dat heerst over de gevoelens die verplicht lijken te zijn voor iedereen om te voelen over brutale of catastrofale gebeurtenissen die een volk meemaakt. Net als Roberto Benigne en zijn "Het leven is mooi", is Pola ervan beschuldigd geen respect te hebben voor de geschiedenis, en is zij bestempeld als rechts, ondanks haar links-intellectuele achtergrond. Maar haar kritiek op een linkse pedagogiek, wanneer die aan de macht komt, blijkt zuur, want zij laat zien hoe een primer-doctrine zich als opvoedingsmethode uitkristalliseert en uiteindelijk dezelfde ijdele spiegel wordt als een liberale pedagogiek. Het lijkt erop dat beiden creativiteit en bevestiging door weigering vervreemden.

Drie centrale personages reizen tussen de pagina's van "Las teorias salvajens": Kamtchowsky, of K., en Pablo, wiens bijnaam Pabst is, intelligente jongemannen zonder fysieke schoonheid, die zich vervelen en wier voornaamste amusement kan worden omschreven als het distilleren van een vernietigende kwinkslag over het gedrag van de mensen om hen heen; en de vertelster Rosa Ostreech, een mooie studente filosofie, die een obsessieve passie koestert voor professor García Roxler en doet alsof zij het door hem ontwikkelde onderzoek naar de theorie van de egoïstische overdrachten van de Nederlandse antropoloog Johan van Vliet wil voltooien, dat handelt over het gedrag van de mens en de sociale veranderingen in het spanningsveld tussen mens en dier, van de overgang van de menselijke soort van vervolgde tot roofdier (de slechtheid van de mens of zijn neiging tot geweld wordt verklaard door de noodzaak te overleven tot de bestialiteit van een tijdperk vóór de beschaving). De stilistische verfijning van Pola Oloixarac, uiterst filosofisch en referentieel, werpt een blik op de sociale, seksuele en virtuele gewoonten van een generatie die, bij gebrek aan politieke overtuigingen (onnodig misschien?), zorgt voor amusement en narcistische en perverse spelletjes, waarin de Ander het voorwerp is van voortdurende en inzichtelijke intellectuele beledigingen als uitdagingen die eindigen in frustratie of verveling en die niet de existentiële leegte vullen (gevoed met flinke doses arrogantie) die angst verandert in onverschilligheid of ijdelheid. Voor Kamtchowsky en Pabst is de oorlog gericht tegen een zekere intellectuele asepsis en tegen de manier waarop oppervlakkige schoonheid wordt opgetrokken als een uitvloeisel van sociale erkenning (van de ene kant naar de andere gaan op zoek naar bevrediging en die vervolgens weggooien en op zoek gaan naar een nieuwe vorm van genot is een mechanisme van de consumptiemaatschappij, waarin zelfs ontgoocheling en onaangepastheid worden gecoöpteerd in het "waren"-leven). Door samen te werken met Andy en Mara, twee verleidelijke jonge mannen, kunnen K. en Pabst de verraderlijke nabijheid uitoefenen die geleid wordt door het wantrouwen en de vrijheid die in hedendaagse relaties mogelijk zijn. Met de deconstructie van de romantische liefde, zoals Bauman poneert in "Liquid love: the fragility of human bonds", verliest de liefde haar betekenis en dient alles om gecamoufleerd te worden alsof het zo is, maar zonder de vereiste dat het werkelijk zo is. Eenmaal ervaren kan het worden weggegooid, want niets anders zal blijvend zijn in een vloeibaar geworden wereld.

En het is in een videospel gebaseerd op de Argentijnse militaire dictatuur, dat de schaduwen van het verleden, van uitroeiingen (zoals te zien in de film "Olimpo Garage" [1999], van Marco Bechis) tot het drama van de verdwenen politiek (een van de thema's van het meesterwerk "De Officiële Geschiedenis" [1985], van de cineast Luiz Puenzo) worden uitgedreven en overdacht door het geheugen, want wanneer het een spel wordt, bestendigt het het feit op hetzelfde moment dat het het onjuist typeert en bagatelliseert. In de deconstructie van de imposante figuren van het verzet tegen de fascistische staat, aangezien elke speler het stereotype van een militant vertegenwoordigt en degenen die spelen hun identiteit kunnen veranderen wanneer zij maar willen, verandert de voorkeur voor een speler al naar gelang het verlangen van het moment, zodat de betekenis niet langer wordt ondersteund door de psychologische structuur van projectie of identificatie, maar door statistieken (die worden opgevangen door de jongeren, die met behulp van hackers een apparaat ontwikkelen waarmee het traject van het spel kan worden gevolgd). Op die manier wordt het opzettelijk wisselen van partij in het spel, tussen de militairen en de militanten, als iets natuurlijks ervaren. Van kant veranderen is geen verraad in een wereld van artistieke anomie en niet gebonden zijn aan dogma's en overtuigingen (aan de westkant van de planeet) om een identiteit te smeden. In dit opzicht zijn de twijfels en drama's van K.'s tante, Vivian, die brieven schrijft aan Mao Tse-Tung, waarin zij bekent dat het idee van de vrije revolutionaire liefde voor haar botst met het verlangen naar een relatie gebaseerd op trouw met haar partner (wat leidt tot het verwijt van overgave aan burgerlijke gevoelens), die minnaars heeft, terwijl zij zich niet op haar gemak voelt om zich aan andere lichamen te geven. Dit binnendringen in het liefdesveld en de conflicten over aspecten van groepsvorming tonen de moeilijkheid van een volledig engagement met de disciplines (of het gebrek daaraan) van de totale bevrijding, sporen van conservatisme of romantische liefde passen in een wereld die de politieke spanningen niet heeft opgelost en ze versterkt om in leven te blijven. Het leven is per slot van rekening een conflict. Verschijnt de discussie over de eigendom van het lichaam van de partner of de vrijheid om de desiderata van seksuele aantrekking uit te voeren als probleem te midden van de revolutie (of poging) van gewoonten en de strijd om politieke vrijheid, voor generatie 2.0 zijn problemen van deze orde irrelevant, omdat, zoals Pabst betoogt, "? Seks is een stabiel systeem van egoïstische vormen die rond de zon der ijdelheid draaien. De geest van de uitwisseling van promiscuïteit stelt een nieuwe versie voor van de stichtingsmythe van de democratie: de uitoefening van de veronderstelling dat wij gelijk zijn moet per definitie de barrières van de privé-activiteit, de louter intieme toevalligheden, overstijgen. Pas nu, ontdaan van theologische wortels, volkomen koud en zuiver, herneemt de seksuele revolutie de ware zin van de revoluties van Copernicus - het conservatieve instinct van de ijdelheid als een esthetische en morele triomf van de democratie" 

Theorieën en spelletjes. Als er geen grote verhalen meer zijn, geen onweerlegbare stellingen, geen absolute theorieën, geen eldorado (maar er schijnt een academische industrie te zijn van concepten en stellingen die meer van hetzelfde consolideren, wat leidt tot een theoretische en imaginaire duizendpoot om perspectieven op te bouwen) overleeft het spel in alledaagse verhoudingen, waarin oorlog het model is en de overwinning niet langer alleen in kracht wordt neergelegd, maar in argumentatieve spitsvondigheid, in de intellectuele overheersing van de Ander. Anders zijn er de paden van de bekendheid, of het nu bloggen of pornografie is. De academie met haar egotrip is een slagveld en roem haar gewone triomf. Buiten de universiteitsmuren, de onophoudelijke zoektocht naar de "fifteen minutes of fame".

 

 Op het internet (youtube) circuleert een 'clip' van nog geen tweeëneenhalve minuut waarin feitelijk NIETS gebeurt. Een man die een sigaret rookt gaat een Frans café in en gaat er weer uit. Niks bijzonders, ware het niet dat de man in kwestie niemand minder is dan BLAISE CENDRARS, één van de grondleggers van het surrealisme die ook een behoorlijk stempel drukte op hét evenement dat de kunstgeschiedenis van Brazilië voor altijd veranderde: A Semana de Arte Moderna ("De week van de moderne kunst, São Paulo, 1922). Een flamboyant persoon, een wereldreiziger. Maar de aandacht die hij in Nederland heeft is gelijk aan de inhoud van het filmpje: feitelijk niets. Ik heb (ooit) een vertaling van "L'or" in handen gehad, zo'n veertig jaar geleden. Een enkele titel werd tot aan 2010 nog vertaald en uitgeverij Vleugels heeft een hele mooie uitgave van "Ik heb gedood" uitgebracht. Dat staat hoog op mijn verlanglijst ... Zouden andere titels nog komen? Ik houd me in elk geval aanbevolen! Uitgeverij Vleugels: ik neem zeker nog contact op inzake de aanschaf Ik heb gedood ...

O! Het filmpje vindt u hier: https://www.youtube.com/watch?v=XGiYeA-uwy4&t=18s

Bent u weleens meegetrokken in een onontwarbaar mysterie? Zoeen die door het hoofd blijft waren en zelfs de alledaagse gebeurtenissen in een ander daglicht zet, die uw leventje van alledag bezwaard, bezwangerd, bezondigd maakt? Maar u doet niets anders dan u gewoon bent te doen! De kranten en de televisie vertellen niks nieuws, weekbladen lijken hun inhoud te herhalen. Het gezinsleven kabbelt rustig voort, maar toch voelt u een benauwdheid, een onbestemd gevoel. Alles lijkt terug te wijzen naar het boek dat u zojuist gelezen hebt. 

Mooie kans dat dat boek "De dood en het meisje" van Juan Carlos Onetti was. U las het hele boek, tot aan de allerlaatste pagina, sloeg het dicht ... en bleef vol verwondering en verbazing op uw leesplek achter. Er was niets aan te doen, u was verloren. Het verhaal zit in uw brein en laat niet los voordat u die ene vraag heeft beantwoord. Die ene vraag, het probleem dat u op wilt lossen: Hoe komt het nu eigenlijk dat de moeder van dat meisje zwanger kon worden terwijl ze toch wist dat het haar dood zou worden. Die ene, typerende vraag die ook de hele bevolking van het verzonnen dorp Santa Maria voor korte tijd bezig houdt. In de hoop op een antwoord zult u het boek nogmaals pakken, opnieuw lezen. En het zal u niet helpen; de vraag wordt alleen maar prangender, krijgt gezelschap van andere vragen. LAS u het wel goed? De perspectiefwisselingen maken het u niet makkelijk, zinsconstructies laten geen tips los. Het is en blijft een bitter mysterie tot ver na de laatste bladzijde.

Het gebeurde mij. Ik las "La muerte y la niña" in de negentiger jaren, in het Spaans, en werd erdoor gekidnapt. Een vertaling naar het Engels viel me, in electronische vorm, in handen - het sleepte me mee. Korte tijd geleden kwam uitgeverij Kievenaar met een vertaling naar het Nederlands. In een vertaling van Maarten Steenmeijer. Die man moet er slapeloze nachten van hebben gehad! Het is namelijk geen makkelijk boek voor wie gewend is aan uitgewerkte plotlijnen. En wie verwacht dat een schrijver alle vragen van een boek oplost komt bedrogen uit. Maar wie het aandurft te lezen en tegelijkertijd zijn brein te laten werken zal aan dit boek een enorm plezier beleven. Meerdere malen zelfs! 

O livro invisível 

Mas isto é louco demais para palavras! Uma só livraria de quakidade na cidade e eu estou tentando descobrir onde ela está. Rua doutor Morais, me disseram. Sim, sei onde fica. Começa atrás do cemitério de Soledade e vai até o rio. Mas não há nenhum sinal de livraria aqui. Deve ser ao final da rua, no bairro de Guama, sempre verás. Pego um ônibus e tento lá? Não há tempo, Vicente provavelmente já está esperando. A não ser, é claro, que ele também tenha sido atrasado pelo aguaceiro tropical. Sim, sim, eu sei, esses brasileiros não são da 'hora inglesa', mas eu não quero correr o risco. Tudo bem, então eu irei até a segunda travessa, se não vejo  a loja até lá, lá eu pegarei o ônibus. E, de repente passo pela Fox, nenhum Vicente à vista. A loja parece européia, não tem fechada descuidada iqual a maioria das lojas aqui. Até mesmo a vitrine tem algum senso estético. Uma exceção que ficou contemplando durante todo um cigarro. Últimas cinzas, o filtro fica quente entre os meus dedos. E já está ficando escuro. Na loja as luzes se acendem, vislumbro um homem magro com barba folhando um livro. Setor Filosofia, diz um sinal. Dificilmente é outra pessoa... "Vicente? Nenhuma saudação, mas de repente o livro que ele tinha em suas mãos aparece debaixo do meu nariz. Se eu conheço Plínio? Não tenho muita coisa com filósofos mortos, mas tive que traduzir algo de este cara para minhas aulas de latim  uma vez.  Naturalis Historiae - que parece caber aqui, nas margens da região Amazônica.

Mas Vicente constrói seu próprio mundo, que ele chama de Andara. Seu elemento é principalmente o silêncio, a linha vazia, a folha quase em branco. Com sua voz suave, ele tem algo de budista, mesmo quando falando do hinduísmo. Ou sobre mitos e lendas locais. Ele parece querer colar tudo junto, em sua cabeça mas também nos livros que escreve. A nova lenda! É a isso que ele parece quando estamos do lado de fora, fumando um cigarro. Barba característica, rosto magro - na verdade, ele poderia passar por uma versão moderna e masculina da Matinta Pereira. A única diferença é que ele não tem que voltar amanhã de manhã para comprar seu tabaco. Eu provavelmente sim, porque este é meu último cigarro e a esta hora do dia não há mais onde se pode adquirir fumo neste bairro. Figura mítica ou não, Vicente amarra tudo junto. Antes que eu perceba, a conversa se volta de repente para o Bhagavad Ghita, o livro "sagrado" da religião hindu. Também essa obra está entrelaçado - em certa maneira - com o Andara, ao qual ele persiste voltar. É um "contra-mundo", onde ele respira. E este pensamento me leva a um conceito tão intangível como "anti-matéria". O que então desliza à teoria quântica. "Eu gostaria de lhe dar este livro, você entende do que se trata". 

De uma velha pasta, descolorida aqui e ali, ele pega alguns livros. Demasiados para segurar na mão, um pequeno livro cai no chão. A asa e a serpente, publicado por um dos dois grandes jornais regionais. Eu reconheço o tamanho, o esquema de cores; este é um volume de uma pequena série que deveria promover a literatura da região. E, claro, este é um dos volumes que eu ainda não tinha visto. A capa está um pouco úmida e tem um pouco de areia, mas eu abro o livro para ler um pouco. Se eu gosto? Bem, depois de tudo o que falamos, vejo aqui um começo de Andara, sem dúvida. Eu gostaria de ler mais, mas estamos aqui para nos conhecermos, Vicente e eu. Mas ao perceber que estou lendo atentamente e fazendo algumas perguntas, ele gesticula que é para eu colocar aquele livrinho na minha mochila também. Em sua mão está outro livro, maior e com muito verde na capa. Um toque de dedo contra as letras brancas do título. Como eu traduziria isso? "oO Serdespanto", uma palavra que nem existe em português, e desconheço o conteúdo do livro. Para minha sorte, bons conselhos às vezes vêm de graça e a solução cai na minha cabeça com uma trovoada. Enquanto eu não conhecer profundamente o texto, vou deixá-lo em "Het huiverwezen". E depois, é claro, tenho que explicar isso ao Vicente. Sua voz está tremendo agora, ele está ficando empolgado, sim, isso foi um bom pensamento meu, ele acha. Com uma caneta emprestada do balcão da loja, ele escreve a data no livro, e que é para mim. Minha própria cópia, sim. Prometo fazer uma tradução do poema do título e o terminamos com um café no bar da livraria. 

Vicente chama sua Andara de "o livro invisível", mas afinal minha cópia é materializada; eu a vejo se exibindo no bar. E ainda ... No entanto, não é um livro, é uma mistura do cérebro de Vicente, de seu conhecimento de misticismo e mitos. É a fumaça de um cigarro, o último que fumaremos juntos. Amanhã eu também não terei que voltar para pegar o meu tabaco, Vicente empurra um pacote quase cheio na minha mão como um adeus. 

# Vicente Franz Cecim faleceu no dia 14 de junho do ano 2021. Requiescat in pace.